Dyrektywa w praktyce
Staż pracy „po nowemu" - jak B2B i umowy zlecenia wpłyną na siatki płac i taryfikatory
Małgorzata Troszczyńska
CEO · Ekspert HR ·
Przez lata w polskich firmach obowiązywał cichy podział: osoba, która przez pięć lat prowadziła projekty na kontrakcie B2B, przechodząc na umowę o pracę zaczynała „od zera”. Jej doświadczenie liczyło się w rozmowie rekrutacyjnej, ale nie w dokumentach kadrowych - ani przy dodatku stażowym, ani przy nagrodzie jubileuszowej, ani przy zaszeregowaniu w taryfikatorze. Nowy art. 302¹ Kodeksu pracy kończy ten podział.
Nowelizacja Kodeksu pracy z 26 września 2025 r. wlicza do okresu zatrudnienia udokumentowane okresy umów zlecenia, umów agencyjnych, działalności gospodarczej oraz współpracy z przedsiębiorcami. Zmiana nie wynika bezpośrednio z Dyrektywy (UE) 2023/970, ale uderza dokładnie w ten obszar, który dyrektywa każe uporządkować: w kryteria różnicowania wynagrodzeń.
W skrócie:
- Dwa terminy, jeden mechanizm. Pracodawcy z sektora finansów publicznych stosują nowe zasady od 1 stycznia 2026 r., wszyscy pozostali - od 1 maja 2026 r. Pracownicy mają 24 miesiące na udokumentowanie wcześniejszych okresów.
- Staż zakładowy też się zmienia. Jeżeli pracownik wcześniej współpracował z Waszą firmą na B2B lub zleceniu, ten okres staje się stażem u danego pracodawcy - z pełnymi konsekwencjami dla dodatków i nagród jubileuszowych.
- Największe ryzyko leży w taryfikatorze. Tam, gdzie grupa zaszeregowania zależy od lat pracy, doliczony staż może przesunąć pracownika do wyższej grupy - a to już nie jest kwestia kadrowa, tylko budżetowa i dotycząca równości płac.
Co wlicza się do stażu pracy po zmianie przepisów
Art. 302¹ KP rozszerza katalog okresów wliczanych do okresu zatrudnienia. Obok stosunku pracy są to przede wszystkim:
- umowy zlecenia i inne umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, a także umowy agencyjne - jeżeli stanowiły podstawę ubezpieczeń emerytalnego i rentowych;
- pozarolnicza działalność gospodarcza (JDG) oraz współpraca z osobą prowadzącą taką działalność - za okresy, w których opłacano składki;
- okresy działalności, w których przedsiębiorca nie podlegał ubezpieczeniom z mocy szczególnych przepisów, np. w czasie korzystania z ulgi na start;
- udokumentowane okresy pracy zarobkowej za granicą wykonywanej na innej podstawie niż stosunek pracy.
Z perspektywy działu wynagrodzeń kluczowe jest rozróżnienie dwóch rodzajów stażu:
| Okres | Ogólny okres zatrudnienia | Staż u danego pracodawcy |
|---|---|---|
| B2B lub zlecenie na rzecz innego podmiotu | wlicza się | nie wlicza się |
| B2B lub zlecenie na rzecz Waszej firmy | wlicza się | wlicza się (art. 302¹ § 8 KP) |
| Umowa o pracę w Waszej firmie | wlicza się | wlicza się |
Druga linia tabeli jest tą, której większość organizacji nie ma dziś policzonej. Firmy, które przez lata zatrudniały specjalistów najpierw na kontraktach, a dopiero potem na etatach, mają w zespołach osoby, których staż zakładowy z dnia na dzień wydłuża się o kilka lat.
Terminy i dokumentowanie
Obowiązek zaliczenia okresu powstaje dopiero wtedy, gdy pracownik go udokumentuje. Podstawowym dowodem jest zaświadczenie ZUS o podleganiu ubezpieczeniom, które pracownik pobiera elektronicznie. Dla okresów zagranicznych lub nieobjętych ubezpieczeniem pracodawca musi ocenić inne dokumenty - umowy, faktury, zaświadczenia zagranicznych instytucji.
Trzy zasady, które warto znać przed rozmową z pracownikami:
- 24 miesiące na złożenie dokumentów - liczone od daty wejścia przepisów w życie u danego pracodawcy (dla firm prywatnych: do 1 maja 2028 r.).
- Brak działania wstecz - uprawnienia wynikające z dłuższego stażu przysługują od dnia przedstawienia dokumentów, a nie od chwili, gdy dany okres upłynął. Nie ma wyrównań za przeszłość.
- Obowiązek dotyczy także nowych pracowników - kandydat zatrudniony po 1 maja 2026 r. przyniesie zaświadczenie ZUS wraz z resztą dokumentów, a jego zaszeregowanie trzeba od razu ustalić według nowych zasad.
Skutek pierwszy: przesunięcia w taryfikatorze
W wielu organizacjach siatka płac jest powiązana z wymaganym stażem pracy - na przykład:
- Młodszy Specjalista: 0-2 lata stażu,
- Specjalista: 3-5 lat stażu,
- Starszy Specjalista: powyżej 5 lat stażu.
Weźmy osobę zatrudnioną na umowę o pracę w styczniu 2024 r., która wcześniej przez cztery lata realizowała projekty na B2B dla innych firm. Do tej pory była Specjalistką z dwuletnim stażem. Po przedstawieniu zaświadczenia z ZUS jej ogólny okres zatrudnienia wynosi ponad sześć lat - i jeśli regulamin odwołuje się do ogólnego stażu, formalnie spełnia wymóg poziomu Starszej Specjalistki.
Pierwsze pytanie brzmi więc nie „ile to będzie kosztować”, tylko do którego stażu odwołuje się Wasz regulamin: ogólnego czy zakładowego? Wiele regulaminów używa sformułowań nieprecyzyjnych („doświadczenie”, „lata pracy”), które po zmianie przepisów trzeba będzie jednoznacznie zinterpretować - najlepiej zanim zrobi to pracownik w sporze.
Drugie pytanie jest bardziej fundamentalne: czy lata pracy w ogóle powinny decydować o poziomie stanowiska? Taryfikator oparty wyłącznie na stażu opisuje osobę, a nie pracę. Poziom stanowiska powinien wynikać z wymagań roli - zakresu odpowiedzialności, złożoności zadań, wymaganych kompetencji - a staż co najwyżej różnicować wynagrodzenie w obrębie poziomu. Tak zbudowaną strukturę wspiera Valora, która wycenia stanowiska metodą VJEM™ niezależnie od tego, kto je aktualnie zajmuje. Szerzej różnicę między poziomem stanowiska a kategorią pracowników omawiamy w artykule Wycena stanowisk a kategoria pracowników.
Skutek drugi: dodatki stażowe, nagrody jubileuszowe i rezerwy
Tam, gdzie regulamin wynagradzania przewiduje wysługę lat albo nagrody jubileuszowe - czyli w całym sektorze publicznym i w części firm prywatnych - doliczenie okresów B2B i zleceń oznacza realne koszty:
- Dodatek stażowy rośnie od dnia złożenia dokumentów. Przy dodatku liczonym procentowo od płacy zasadniczej kilka dodatkowych lat stażu to kilka punktów procentowych wynagrodzenia co miesiąc.
- Nagrody jubileuszowe mogą stać się wymagalne wcześniej niż planowano - w skrajnym przypadku kilka jednocześnie, jeśli doliczony okres przekracza kolejne progi.
- Okresy wypowiedzenia i odprawy zależą od stażu zakładowego. Dłuższy staż oznacza dłuższe wypowiedzenie i wyższą odprawę - co ma znaczenie przy planowanych restrukturyzacjach.
- Wymiar urlopu wypoczynkowego - po przekroczeniu progu 10 lat pracownik nabywa prawo do 26 dni urlopu.
Dla działów finansowych oznacza to konieczność przeliczenia rezerw aktuarialnych na nagrody jubileuszowe i odprawy emerytalne. Problem polega na tym, że firma nie wie z góry, ilu pracowników złoży dokumenty i kiedy. Rozsądnym punktem wyjścia jest ankieta wśród pracowników o historii zawodowej poza stosunkiem pracy - i scenariusz budżetowy dla wariantu, w którym wszyscy uprawnieni złożą zaświadczenia w pierwszym roku.
Staż a Dyrektywa o przejrzystości wynagrodzeń
Reforma stażu wchodzi w bezpośrednią interakcję z wymogami równego wynagradzania za pracę o tej samej wartości. Warto pamiętać o dwóch zasadach.
Staż jest dopuszczalnym, ale nie automatycznym kryterium różnicowania płac. Dyrektywa (UE) 2023/970 i projekt ustawy UC127 pozwalają różnicować wynagrodzenia w tej samej kategorii pracowników na podstawie obiektywnych, neutralnych płciowo kryteriów - a staż i doświadczenie mogą być jednym z nich. Warunek: staż musi odzwierciedlać realny przyrost kompetencji na danym stanowisku, a nie działać jako ślepa automatyka. Dodatek naliczany za samo „przetrwanie” w firmie jest trudniejszy do obrony niż ścieżka rozwoju powiązana z rosnącym zakresem roli.
Pomijanie doświadczenia z B2B staje się ryzykiem. Skoro ustawodawca zrównał okresy kontraktowe z pracowniczymi, negowanie doświadczenia z B2B lub zlecenia przy ustalaniu wynagrodzenia początkowego czy przy podwyżkach trudno będzie uzasadnić jako kryterium obiektywne. Ma to znaczenie szczególnie w zespołach, w których historie „kontraktowe” rozkładają się nierówno między kobiety i mężczyzn.
W praktyce każda zmiana zaszeregowania wynikająca z nowego stażu przesuwa rozkład wynagrodzeń w kategoriach pracowników - a więc i wynik przyszłej analizy luki płacowej. Warto policzyć ten efekt zanim wejdzie do danych sprawozdawczych: Salara pozwala zasymulować, jak przesunięcia w taryfikatorze zmienią lukę w poszczególnych kategoriach i które różnice staż rzeczywiście wyjaśnia. Sposób liczenia okresów zatrudnienia na potrzeby progów sprawozdawczych opisaliśmy w artykule RJR - pozornie prosta liczba.
Checklista dla HR i C&B
Aby bezpiecznie przeprowadzić organizację przez reformę stażu i powiązać ją z systemem wynagradzania, warto wykonać cztery kroki:
- Przegląd regulaminu wynagradzania. Zidentyfikować wszystkie zapisy odwołujące się do „okresu zatrudnienia”, „stażu” lub „lat pracy” - w dodatkach stażowych, taryfikatorze, kryteriach awansu i nagrodach jubileuszowych - i ustalić, czy chodzi w nich o staż ogólny, czy zakładowy.
- Procedura dokumentowania stażu. Określić, jakie dokumenty firma przyjmuje (zaświadczenie ZUS, dokumenty zagraniczne), kto je weryfikuje, jak rejestruje się datę złożenia i jak komunikuje się pracownikom 24-miesięczny termin.
- Audyt zaszeregowania. Sprawdzić, którzy pracownicy po doliczeniu stażu „przeskoczą” do wyższej grupy w taryfikatorze - i czy to przesunięcie jest uzasadnione wymaganiami ich stanowiska, czy tylko mechaniką regulaminu.
- Symulacja budżetowa. Przeliczyć wpływ nowych okresów na dodatki stażowe, rezerwy na nagrody jubileuszowe i odprawy oraz na planowane w 2026-2027 r. zmiany organizacyjne.
Uwaga praktyczna: ewidencja złożonych zaświadczeń i dat ich przedstawienia będzie potrzebna nie tylko kadrom. To ona wyjaśni w przyszłej analizie luki płacowej, dlaczego dwie osoby na tym samym stanowisku otrzymują różny dodatek - więc warto prowadzić ją od początku w jednym, uporządkowanym miejscu.
Staż jako miernik, nie automat
Od 2026 r. staż przestaje być wąską kategorią wynikającą wyłącznie z umowy o pracę i staje się uniwersalnym miernikiem doświadczenia zawodowego. To dobra okazja, by przyjrzeć się, jaką rolę pełni w Waszym systemie wynagrodzeń: czy nagradza rosnące kompetencje, czy tylko upływ czasu. Połączenie nowych zasad liczenia stażu z obiektywnym wartościowaniem stanowisk to najpewniejsza droga do systemu płac, który obroni się zarówno przed pracownikiem, jak i podczas kontroli.
Jeśli chcesz sprawdzić, na jakim etapie przygotowań do jawności wynagrodzeń jest Twoja organizacja, skorzystaj z naszego testu gotowości. O tym, jak nowe zasady jawności zmieniają sam proces naboru, piszemy w poprzednim artykule serii - Jawność w rekrutacji - widełki, zakaz pytań o zarobki i neutralność ogłoszeń, a pełną oś czasu wdrożenia - w artykule Dyrektywa UE 2023/970 a projekt ustawy UC127.
W kolejnym artykule z tej serii przechodzimy od ram prawnych do wartościowania ról i odpowiadamy na pytanie, jak porównywać pracę na zupełnie różnych stanowiskach - Praca o równej wartości - dlaczego Magazynier i Młodszy Księgowy mogą trafić do jednej kategorii.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przy weryfikacji regulaminów wynagradzania należy uwzględniać aktualne brzmienie art. 302¹ Kodeksu pracy, przepisy implementujące Dyrektywę (UE) 2023/970 oraz ostateczny kształt ustawy UC127.
O autorce
Małgorzata Troszczyńska - CEO · Ekspert HR. Ekspertka z wieloletnim doświadczeniem w obszarze HR, analiz wynagrodzeń oraz prawa pracy. Specjalizuje się w projektowaniu systemów wynagradzania, analizie danych kadrowo-płacowych oraz przygotowaniu organizacji do wymogów Dyrektywy UE o jawności wynagrodzeń.
Chcesz sprawdzić, jak reforma stażu wpłynie na Wasz taryfikator i budżet płacowy? Zapraszam do kontaktu: [email protected] · +48 663 019 262.
Najczęstsze pytania
Od kiedy okresy zleceń i B2B wlicza się do stażu pracy?
U pracodawców z sektora finansów publicznych od 1 stycznia 2026 r., u pozostałych pracodawców - w tym wszystkich firm prywatnych - od 1 maja 2026 r. Pracownik ma 24 miesiące od tej daty na udokumentowanie wcześniejszych okresów.
Jakie dokumenty musi przedstawić pracownik, aby zaliczyć okres B2B lub zlecenia do stażu?
Podstawowym dokumentem jest zaświadczenie z ZUS potwierdzające podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w okresie prowadzenia działalności lub wykonywania umowy. Pracownik pobiera je elektronicznie przez PUE/eZUS. Dla okresów przebytych za granicą lub nieobjętych ubezpieczeniem pracodawca ocenia inne wiarygodne dokumenty, np. umowy, faktury czy zaświadczenia zagranicznych instytucji.
Czy zaliczenie stażu B2B automatycznie podnosi wynagrodzenie zasadnicze?
Nie wprost. Jeśli jednak regulamin wynagradzania lub taryfikator wiąże grupę zaszeregowania z okresem zatrudnienia (np. Specjalista od 3 lat stażu), dłuższy staż może kwalifikować pracownika do wyższej grupy, a tym samym do wyższego przedziału płacy zasadniczej. Dlatego warto sprawdzić, jakie skutki płacowe przypisuje staż Wasz własny regulamin.
Czy staż B2B u innego pracodawcy wlicza się do stażu zakładowego w nowej firmie?
Do ogólnego okresu zatrudnienia - tak. Do stażu u danego pracodawcy okres B2B lub zlecenia wlicza się tylko wtedy, gdy praca była świadczona na rzecz tego konkretnego pracodawcy (art. 302¹ § 8 KP).
Czy pracownikowi należy się wyrównanie dodatku stażowego za okres sprzed złożenia dokumentów?
Nie. Nowe zasady nie działają wstecz - uprawnienia wynikające z doliczonego stażu przysługują od dnia przedstawienia pracodawcy dokumentów potwierdzających dany okres, a nie od daty, w której ten okres faktycznie upłynął.